حادثه بوپال که در شب ۲–۳ دسامبر ۱۹۸۴ در شهر بوپال هند رخ داد، به‌عنوان مرگبارترین فاجعه صنعتی تاریخ بشر شناخته می‌شود. در این رویداد، مقدار عظیمی از گاز متیل ایزوسیانات (Methyl Isocyanate – MIC) از کارخانه تولید آفت‌کش شرکت Union Carbide India Limited (UCIL) به محیط اطراف نشت کرد. این حادثه نه‌تنها موجب مرگ هزاران نفر در ساعات و روزهای ابتدایی شد، بلکه پیامدهای بلندمدت بهداشتی، زیست‌محیطی، حقوقی و اخلاقی گسترده‌ای به‌جا گذاشت که دهه‌ها ادامه یافت.

بوپال نمونه‌ای کلاسیک از شکست هم‌زمان فنی، مدیریتی، اقتصادی و نظارتی است و امروزه در رشته‌های مهندسی شیمی، ایمنی فرایند، مدیریت ریسک و اخلاق حرفه‌ای به‌عنوان یک مطالعه موردی محوری تدریس می‌شود.

پیش‌زمینه صنعتی و اقتصادی

کارخانه UCIL در بوپال برای تولید آفت‌کش Sevin (کارباریل) طراحی شده بود. ماده کلیدی در این فرایند، متیل ایزوسیانات (MIC) است؛ ترکیبی بسیار سمی، فرّار و واکنش‌پذیر که باید در این شرایط نگهداری شود:

• در دمای پایین (حدود ۰ تا ۵ درجه سانتی‌گراد)
• در محیط کاملاً خشک و عاری از آب
• تحت پوشش نیتروژن خنثی

شرایط اقتصادی

در اوایل دهه ۱۹۸۰ این شرایط، زمینه‌ساز خاموش شدن یا تضعیف سیستم‌های ایمنی حیاتی شد:

• تقاضا برای آفت‌کش‌ها در هند کاهش یافت
• کارخانه با زیان مالی شدید مواجه شد
• سیاست‌های کاهش هزینه به‌طور مستقیم بر ایمنی اثر گذاشت